نجابت
نجابت، پنجابی زبان دی وار نادرشاہ دی وار دا لکھاری تے پنجابی وار ادب دا مہاݨ شاعر اے۔
جیون
[سودھو]اس دے جیون بارے کوئی خاص جانکاری حاصل نہیں ہندی۔ اینا پتا اے کہ اس دے وڈے وڈیرے ہرل راجپوت سن۔ اوہناں دا وسیب لہندے پنجاب دے ضلع سرگودھا دے پنڈ مٹیلا ہرلاں وچ سی۔ جدوں مہاراجا رنجیت سنگھ پنجاب وچ اپݨی حکُومت دے جھنڈے گَڈّ چُکیا سی، نجابت دا جیون ویلّا اوہ سمجھیا جان٘دا اے۔
نادر شاہ دی وار دے لبھݨ دا کم
[سودھو]نجابت دی ایہہ رچنا کنی دیر تک کدھرے گواچّی ہی رہی۔ ایہدا کوئی پرانا لِکھتی رُوپ نہیں ملدا۔ زبانی روپ وچ بھٹاں تے مراثّیاں نے ایہنُوں پیڑھی در پیڑھی اگے توریا۔ کہیا جاندا اے کہ ایڈورڈ مکلوگن ناں دے اک انگریز نے ایہہ وار کِسے مراثّی کولوں سُݨی، اوہنے اپنے اک پنجابی کارندے نوں اس وار دیاں گواچّیاں لڑِیاں لبّھݨ دا کم سون٘پیا۔ اوہنے کئی مراثّیاں کولوں سُݨ کے اس نوں مکمل کیتا۔ اس طرحاں اس رچنا دا لکھتی روپ وجُود وچ آیا۔
وار بارے
[سودھو]پنجابی ادب وچ ملدیاں واراں وچوں وار نجابت سَبھ توں لمبی اے تے چرچت وی۔ اس وچ بیر رس دی پردھانتا اے۔ ہم عصر سیاسی حالات تے سماجی جیون دا فنّی چترن اے۔ اس وچ کٹاخش وی اے تے ہاس رس وی۔ پنجابی وار دا ایہہ اک بہت اعلا نمونّہ اے۔
وار وچلی کہاݨی
[سودھو]اس وار وچ نادرشاہ ولوں 1739–40 وچ ہندستان اتے کیتے حملے دا تذکرہ اے۔ اس ویلے محمد شاہ رنگیلا دہلی دا بادشاہ سی۔ اوہ عیش پرست راجا سی۔ اسے کر کے اس نوں رنگیلا آکھیا جاندا سی۔ اس ویلے چاروں پاسے بد امنی تے آپا دھاپی سی۔ دیس وچ حکمرانی دا انتظام برباد سی۔ وزیراں تے امیراں نے راج طاقت دی ڈور اپنے ہتھاں وچ لے لئی سی۔ انتشار دے اس پچھوکڑ وچ نادرشاہ نے ہندستان اُتے حملہ کیتا۔
نادرشاہ دے حملے دے بھاویں سیاسی کارن سن پر نجابت نے بھارتی متھہاس وچوں اک کہانی لے کے اس وار دی رچنا کیتی۔ اس نے کلھ تے نارد نوں شوہر-بیوی دے روپ وچ لڑدے ہوئے چتریا اے۔ نجابت نے اپنی وار دی رچنا وچ تریخی سچ نوں بالکل نرپکھّ ہو کے بیان کیتا اے۔ نادر نے ہندوستان اتے حملہ کیتا تے اتھوں دے حاکماں دے چھکے چھڈا دتے۔ اوہ جیتو حملہ آور سی۔ نجابت نے اس نوں واجب تھاں دتی اے۔
وار وچ پنجاب دی مورت
[سودھو]نجابت نے پنجاب دے جیون دا چتر بہت وستار وچ پیش کیتا اے۔ اس چتر دی پیشکاری لئی ڑڈھکویاں اپماواں ورتیاں ہن جو اس ویلے دے ویلے نوں وی روپمان کردیاں نیں۔ مثال وجوں:
؎ جیٹھ کلر لشکاراں، بھڑکن بھٹھّ جیوں
جیوں ڈھہن منا دریا دیاں ساون ہڑ آئے
؎ وسے گڑا طوفان ن ہون بدل کالے
جویں ٹنڈاں لاہ کمبھاراں، دھریاں چکّ توں
؎ تداں سریاں بیشماراں، گھٹے رلدیاں
۔
وار دی بنتر
[سودھو]نجابت نے نادرشاہ دی وار نوں 86 پؤڑیاں وچ پیش کیتا اے۔ ہر پؤڑی وچ تقریباً اکو جیہا تکانت اے۔ وار دے موضوع نوں عامَ طور `تے سرکھنڈی جاں نشانی چھند نال نبھایا جاندا اے۔ نجابت ولوں ایہناں دوہاں چھنداں دی ورتوں کیتی گئی اے :
(سرکھنڈی چھند)
؎ نہ کیتی نمک حلالی، جوپھ تورانیاں
اوہناں گھر چگیتے دے بالی، آتش آن کے
(نشانی چھند)
؎ برا کیتا تورانیاں، مڑ دوجی واری
اوہناں دستار مبارک اپنی، چا آپ اتاری
وار وچلا وہاؤ سخت تے تندی بھریا اے۔ شبد کھنڈیاں وانگ کھڑکدے ہن اتے ایہناں دیاں دھنیاں دی گونج پاٹھکاں دے مناں وچ لڑائی دا مورت ساکار کر دیندی اے :
؎ دوہیں دلی مقابلے، دمامہ واہیا
توفاں کڑکن بدلیاں، گھڑتال وجایا
وار وچ کلھ تے نارد دا آپس وچلا جھگڑا دلچسپ ناٹکی ماحول سرجدا اے۔ ایہہ جھگڑا اجوکے سماج دے گھریلو جیون وچ اجے وی قایم اے۔ ستیا ہویا مرد نجابت دا واک دہراؤندا اے:
؎ مینوں بہت زنانیاں، تینوں مرد نہ تھوڑے
ایس خشامدوں کیرواں چا زدّ کہائی
؎ تے راونے ایس خوشامدوں لنکا لٹوائی
۔
ورگیاں سطراں اس گل دا ثبوت ہن کہ نجابت نوں ہندو متھہاس دی وی بھرویں جانکاری سی۔ نجابت ہونی وچ یقین رکھن والا شاعر اے۔ کلھ دے پاتر راہیں اوہ اسے نظرئیے نوں پاٹھکاں نال سانجھا کردا اے۔ نادرشاہ جد ہندوستان اتے وہیراں گھتّ کے آؤندا اے تاں نجابت اس نوں ہونی دا کارنامہ منّ کے رَبّ نوں سنبودھت کردا اے :
؎ سے کم کسے نہ میٹنے، جیہڑے تینوں بھاؤن
۔
صوفی شعری روایت عشقَ، جدائی، وصل، موت تے قبر توں شروع ہُندی اے تے اوتھے ہی مکدی اے۔ نجابت وی کلھ دے مونہوں کہاؤندا اے :
سرپر اک دن آؤسی، اوہ رات قبر دی۔
یا
وت نہیں دنیا اُتے آونا، جگ عالم فانی۔
نجابت نے کلھ تے نارد دے پاتراں ولوں اپنی رچنا وچ ڈرامیت وی بھری اے تے حقیقی رنگ وی۔ ایہہ دوویں گن پنجابی دے قصہ-ساہت وچ وی دیکھے جا سکدے ہن۔ محاورہ بنن دی صلاحیت رکھدی ٹھکدار بولی دی ورتوں سمیت ایہہ رچنا اک چنگی وار دے نال نال پنجابی سبھیاچار دی پیشکاری دا اک اعلا نمونّہ اے۔[۱]
حوالے
[سودھو]- ↑ بخشیش سنگھ، سروت : بال وشوکوش (بھاشا، ساہت اتے سبھیاچار)، پبلیکیشن بیورو، پنجابی یونیورسٹی، پٹیالا