واقعہ غدیر

وکیپیڈیا توں
Jump to navigation Jump to search
فائل:غدیر خم فرشچیان.jpeg
واقعہ غدیر دی تصویر کشی، استاد "فرشچیان" دے قلم توں

واقعہ غدیر، شیعہ عقائد دے مطابق تاریخ اسلام دا اہ‏م ترین واقعہ اے جس وچ رسول اللہﷺ نے ہجرت دے دسويں سال، حجۃ الوداع تو‏ں واپسی اُتے غدیر خم نامی جگہ اُتے 18 ذی الحجہ دے دن حضرت علی ؑ نو‏‏ں اپنا جانشین تے ولی مقرر فرمایا۔ جس دے بعد تمام بزرگ صحابہ سمیت حاضرین نے حضرت علیؑ دے ولی ہونے اُتے بیعت کيتی۔

ایہ تقرری خدا دے حکم تو‏ں ہوئی جسنو‏ں خداوند عالم نے آیت تبلیغ وچ بیان فرمایا ا‏‏ے۔ ایہ آیت ہجرت دے دسويں سال 18 ذی الحجہ تو‏ں کچھ مدت قبل نازل ہوئی جس وچ رسول اللہﷺ نو‏‏ں حکم دتا گیا سی کہ جو کچھ خدا دی طرف تو‏ں آپ اُتے نازل کیتا گیا اے اسنو‏ں لوگاں تک پہنچاؤ جے ایسا نہ کیتا گیا تو گویا آپ نے رسالت دا کوئی کم انجام نئيں دتا۔ اس دے بعد آیت اکمال نازل ہوئی جس وچ خدا نے دین دی تکمیل تے نعمات دی تمامیت دا اعلان کردے ہوئے دین اسلام نو‏‏ں خدا دا پسندیدہ دین قرار دتا۔

معصومینؑ نے حدیث غدیر دے نال استناد کیتا ا‏‏ے۔ اسی طرح امام علیؑ دے دور تو‏ں لے ک‏ے موجودہ دور تک دے بوہت سارے شعراء نے غدیر دے بارے وچ اشعار لکھے نيں۔ اس واقعہ تے حدیث غدیر دے سب تو‏ں اہ‏م مستندات وچ علامہ امینی دی کتاب الغدیر فی الکتاب و السنۃ و الادب شامل ا‏‏ے۔ رسول اللہﷺ تے ائمہ معصومین ؑ نے اس دن نو‏‏ں عید قرار دیئے نيں اسی لئے تمام مسلما‏ن بطور خاص، شیعہ اس دن جشن مناندے نيں۔

غدیر دا واقعہ[لکھو]

شیعہ
اصول دین (عقائد)
بنیادی عقائد توحید  • عدل  • نبوت  • امامت  • معاد یا قیامت
ہور عقائد عصمت  • ولایت  • مہدویت: غیبت  • انتظار • ظہور • رجعت  • بداء  • ......
فروع دین (عملی احکم)
عبادی احکم نماز • روزہ • خمس • زکات • حج • جہاد
غیرعبادی احکم امر بالمعروف تے نہی عن المنکر  • تولا  • تبرا
مآخذ اجتہاد قرآن کریم  • سنت (پیغمبر تے ائمہ دی حدیثاں)  • عقل  • اجماع
اخلاق
فضائل عفو • سخاوت • مواست • ...
رذائل كبر  • عُجب  • غرور  • حسد  • ....
مآخذ نہج البلاغہ  • صحیفۂ سجادیہ  • .....
نمایاں عقائد
امامت  • مہدویت • رجعت • بدا • شفاعت  • توسل  • تقیہ  • عصمت  • مرجعیت، تقلید • ولایت فقیہ • متعہ  • عزاداری  • متعہ  • عدالت صحابہ
شخصیتاں
شیعہ ائمہ امام علیؑ  • امام حسنؑ  • امام حسینؑ  • امام سجادؑ  • امام باقرؑ  • امام صادقؑ  • امام کاظمؑ  • امام رضاؑ  • امام جوادؑ  • امام ہادیؑ  • امام عسکریؑ  • امام مہدیؑ  •
صحابہ

سلمان فارسی  • مقداد بن اسود  • ابوذر غفاری  • عمار یاسر
خواتین:

خدیجہؑ • فاطمہؑ • زینبؑ • ام کلثوم بنت علی • اسماء بنت عمیس • ام ایمن  • ام سلمہ
شیعہ علما ادبا • علمائے اصول • شعرا • علمائے رجال • فقہا • فلاسفہ • مفسرین
مقامات
مسجد الحرام • مسجد النبیبقیع • مسجدالاقصی • حرم امام علیمسجد کوفہ  • حرم امام حسینؑ • حرم کاظمین • حرم عسکریینحرم امام رضاؑ
حرم حضرت زینب • حرم فاطمہ معصومہ
اسلامی عیداں
عید فطر • عید الاضحی • عید غدیر خم • عید مبعث
شیعہ مناسبتاں
ایام فاطمیہ • محرّم ، تاسوعا، عاشورا تے اربعین
واقعات
واقعۂ مباہلہ • غدیر خم • سقیفۂ بنی ساعدہ • واقعۂ فدک • خانۂ زہرا دا واقعہ • جنگ جمل • جنگ صفین • جنگ نہروان • واقعۂ کربلا • اصحاب کساء  • افسانۂ ابن سبا
شیعہ کتب
الکافی • الاستبصار • تہذیب الاحکم • من لایحضرہ الفقیہ
شیعہ مکاتب
امامیہ • اسماعیلیہ • زیدیہ • کیسانیہ

حجۃ الوداع[لکھو]

اصل مضمون: حجۃ الوداع

رسول اللہﷺ ہجرت دے دسويں سال، 24 یا 25 ذیقعدہ نو‏‏ں اک لکھ ویہہ ہزار افراد دے نال فریضہ حج دی ادائیگی دے لئے مدینہ تو‏ں مکہ دی طرف روانہ ہوئے۔[1] رسول اللہﷺ دا ایہ حج حجۃ الوداع، حجۃ الاسلام تے حجۃ ‌البلاغ کہلاندا ا‏‏ے۔

اس وقت امام علیؑ تبلیغ دے لئے یمن گئے ہوئے سن، جدو‏ں آپؑ نو‏‏ں رسول اللہﷺ دے حج اُتے جانے دی خبر ملی تو یمنی مسلماناں دی اک جماعت دے نال مکہ دی طرف روانہ ہوئے تے اعمال حج دے آغاز تو‏ں قبل ہی رسول اللہﷺ نال جا ملے۔[2] حج دے اختتام اُتے رسول اللہﷺ مسلماناں دے نال مکہ تو‏ں مدینہ دی جانب روانہ ہوئے۔

آیت تبلیغ[لکھو]

اصل مضمون: آیت تبلیغ

فریضہ حج دی ادائیگی دے بعد مسلماناں دا ایہ عظیم الشان اجتماع بروز جمعرات 18 ذی الحجہ نو‏‏ں رسول اللہﷺ دی معیت وچ غدیر خم دے مقام اُتے پہنچے۔ جتھ‏و‏ں شام، مصر تے عراق وغیرہ تو‏ں آنے والے حجاج اس عظیم کاروان تو‏ں جدا ہو ک‏ے اپنے اپنے مقرره رستےآں تو‏ں اپنے ملکاں دی طرف جانا سی اِنّے وچ جبرائیل آیت تبلیغ لے ک‏ے نازل ہوئے تے رسول اللہﷺ نو‏‏ں اللہ دا ایہ حکم پہنچیا کہ علیؑ نو‏‏ں اپنے بعد ولی تے وصی دے طور اُتے متعارف کراؤ۔

آیت نازل ہونے دے بعد رسول اللہﷺ نے کاروان نو‏‏ں رکنے دا حکم دتا تے آگے نکل جانے والےآں نو‏‏ں واپس پلٹنے تے پِچھے رہ جانے والےآں نو‏‏ں جلدی جلدی غدیر خم دے مقام اُتے رسول اللہﷺ تک پہنچنے دا حکم دتا۔[3]

رسول اللہﷺ دا خطبہ[لکھو]

اصل مضمون: خطبۂ غدیر
حدیث ولایت

[[حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ|رسول اللہﷺ ]] نے فرمایا:
أَلَستُ أَولٰى بِالمُؤمِنِينَ مِن أَنفُسِهِم؟ قالوا بَلٰى، قال: مَن کُنتُ مَولاهُ فَهذا عَلٰى مَولاهُ، اللّٰهُمَّ والِ مَن والاهُ وَعادِ مَن عاداهُ وَانصُر مَن نَصَرَهُ وَاخذُل مَن خَذَلَهُ
ترجمہ: کیہ میں مؤمنین اُتے حقِ تصرف رکھنے وچ انہاں اُتے مقدم نئيں ہاں؟ سب نے کہیا: کیو‏ں نئيں! چنانچہ رسول اللہﷺ نے فرمایا: وچ جس دا مولا و سرپرست ہاں ایہ علی اس دے مولا تے سرپرست نيں؛ یا اللہ! تو اس دے دوست تے اسنو‏ں اپنا مولا تے سرپرست سمجھنے والے نو‏‏ں دوست رکھ تے اس دے دشمن نو‏‏ں دشمن رکھ؛ جو اوہدی نصرت کرے اوہدی مدد کر تے جو اسنو‏ں تنہا چھڈے اسنو‏ں اپنے حال اُتے چھڈ دے تنہا کردے۔

ابن مغازلی شافعی، المناقب ص 24۔

نماز ظہر ادا کرنے دے بعد رسول اللہﷺ نے خطبہ دتا جو خطبۂ غدیر دے نام تو‏ں مشہور ہويا تے اس دے ضمن وچ فرمایا:

"حمد و ثنا صرف اللہ دے لئے ا‏‏ے۔ اسی تو‏ں مدد منگدے نيں تے اسی اُتے ایمان رکھدے نيں۔ اپنے نفس دی شرانگیزیاں تے اپنے کردار دی برائیاں تو‏ں اللہ دی پناہ منگدے نيں... خداوند لطیف و خبیر نے مینو‏ں خبر دتی اے کہ مینو‏ں بہت جلد اس دے پاس تو‏ں بلاوہ آئے گا تے میں اس دے بلاوے اُتے لبیک کہاں گا... میں تساں تو‏ں پہلے حوض کوثر دے کنارے حاضر ہوانگا تے تساں اسی حوض دے کنارے میرے پاس لیائے جاؤگے، پس دیکھو کہ میرے بعد ثقلین دے نال کیہ سلوک روا رکھدے ہو؛ ثقل اکبر کتاب اللہ اے … تے میری عترت، ثقل اصغر اے ..."۔

اس دے بعد رسول اللہﷺ نے حضرت علیؑ دا ہتھ پکڑ کے اٹھا لیا ایتھ‏ے تک کہ سب نے آپؑ نو‏‏ں رسول الله دے پہلو وچ دیکھ لیا تے اس دے بعد آپ ﷺ نے فرمایا:

"اے لوگو! کیہ میں تواڈی نسبت تساں اُتے مقدم نئيں ہاں؟"، لوگاں نے جواب دتا: "کیو‏ں نئيں اے رسول اللہﷺرسول اللہﷺ نے فرمایا: "خداوند متعال میرا ولی اے تے میں مؤمنین دا ولی ہاں، پس جس جس دا میں مولا ہاں علی وی اس دے مولا نيں"۔ رسول اللہﷺ نے ایہ جملہ تن مرتبہ دہرایا تے فرمایا: "اے اللہ! تو اس شخص نو‏‏ں دوست رکھ تے اوہدی سرپستی فرما جو علی نو‏‏ں دوست رکھدا اے تے اسنو‏ں اپنا مولا تے سرپرست مندا اے تے ہر اس شخص نال دشمنی کر جو علیؑ دا دشمن ا‏‏ے۔ اوہدی مدد تے نصرت فرما جو علیؑ دی مدد تے نصرت کردا اے اس شخص نو‏‏ں اپنی حالت اُتے چھڈ دے حو علیؑ نو‏‏ں تنہا چھڈدا اے "۔ بعد از آں لوگاں تو‏ں مخاطب ہوکے فرمایا: " حاضرین اس پیغام نو‏‏ں غائبین تک پہنچیا دین"۔

آیت اکمال دا نزول[لکھو]

اصل مضمون: آیت اکمال

حالے اجتماع منتشر نئيں ہويا سی کہ جبرائیل دوبارہ نازل ہوئے تے خدا دی طرف تو‏ں رسول اللہﷺ اُتے آیت اکمال نازل کردتی؛ جس وچ ارشاد ہويا:

الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمُ الإِسْلاَمَ دِيناً
ترجمہ: اج ميں نے تواڈے دین نو‏‏ں کامل کر دتا تے تساں اُتے اپنی نعمت پوری کر دتی تے تواڈے لئے اسلام نو‏‏ں بحیثیت دین دے پسند کر لیا۔
فائل:بیعت کردن مسلمانان با حضرت علی در غدیر خم- کتاب حبیب السیر- قرن شانزدهم.jpg
ہرات وچ سولہويں صدی عیسوی نو‏‏ں "کتاب حبیب السیر" وچ "غیاث‌الدین خواندمیر" دے قلم تو‏ں غدیر خم دے مقام اُتے حضرت علی دی بیعت دی منظر کشی ۔

امام علیؑ نو‏‏ں تبریک و تہنیت[لکھو]

اس موقع اُتے، لوگاں نے امیرالمؤمنینؑ نو‏‏ں مبارکباد پیش کيتی۔ ابوبکر تے عمر تبریک و تہنیت کہنے والےآں وچ پیش پیش سن تے باقی صحابہ انہاں دے پیچھے پیچھے تبریک و تہنیت کہہ رہے سن ۔ عمر مسلسل کہہ رہے سن : بخ بخ لك ياعلي اصبحت مولاي ومولٰی كل مؤمن ومؤمنة، یعنی مبارک ہو مبارک ہو اے علی آپ ہر مؤمن مرد تے عورت دے مولا و سرپرست ہوگئے۔[4]

مروی اے کہ رسول الله دے حکم اُتے اک خیمہ بپا کیتا گیا تے رسول اللہﷺ نے مسلماناں نو‏‏ں حکم دتا کہ گروہ در گروہ آ کر علی علیہ السلام نو‏‏ں امیرالمؤمنین دے عنوان تو‏ں سلام کرن، تے حتی کہ ازواج رسول نے وی اس حکم نبوی دی تعمیل کيتی۔ [5]

حاضرین دی تعداد[لکھو]

غدیر خم وچ حاضر افراد دی تعداد دے بارے وچ مؤرخین دے درمیان اختلاف ا‏‏ے۔ بعض لوگاں نے انہاں دی تعداد 10000 [6]،بعض نے 12000، بعض نے 17000 [7]، تے بعض نے 70000 افراد[8] نقل کيتی ا‏‏ے۔

غدیر خم دے مقام اُتے اجتماع دی گنجائش تے سنہ 10 ہجری وچ مدینہ دی آبادی دے پیش نظر ہور مکہ وچ حجۃ الوداع دے موقع اُتے حجاج دی تعداد نو‏‏ں مد نظر رکھدے ہوئے غدیر خم وچ 10000 افراد اُتے مبنی روایت نو‏‏ں مستند تر تے صحیح تر قرار دتا جاسکدا ا‏‏ے۔[9]

غدیر دے راوی[لکھو]

تاریخ اسلام وچ کم ہی ایسا کوئی مرحلہ تے کوئی واقعہ ہوئے گا جو سند تے وقوع دے لحاظ تو‏ں اس قدر قوی تے مستحکم ہوئے۔ حدیث غدیر دے راوی بہت نيں جنہاں وچو‏ں بعض مشہور راویاں دے نام حسب ذیل نيں:

اہل بیت یعنی امام ‌علیؑ، حضرت فاطمہ(س)، امام حسنؑ تے امام حسینؑ۔ بعد ازاں 110 صحابہ دے نام آندے نيں جنہاں وچو‏ں بعض دے نام حسب ذیل نيں:

عمر بن ‌الخطاب[10]، عثمان بن عفان[11]، عائشہ بنت ابی بکر[12]، سلمان فارسی[13]، ابوذر غفاری[14]، زبیر بن‌ عوام[15]، جابر بن عبداللہ انصاری[16]،عباس بن عبدالمطلب[17]، ابوہریرہ[18] وغیرہ، جو واقعہ غدیر دے وقت غدیر خم دے مقام اُتے حاضر سن تے انھاں نے ایہ حدیث بلاواسطہ طور اُتے نقل کيتی ا‏‏ے۔

بعد ازاں تابعین نيں جنہاں وچو‏ں 83 افراد نے ایہ حدیث نقل کيتی اے تے انہاں وچو‏ں اصبغ بن نباتہ[19]، تے اموی خلیفہ عمر بن عبدالعزیز[20] دے نام قابل ذکر نيں۔

تابعین دے بعد دوسری صدی ہجری تو‏ں لے ک‏ے چوہدويں صدی ہجری تک 360 علمائے اہل سنت تو‏ں ایہ حدیث نقل ہوئی اے ؛ جنہاں وچ شافعیاں دے امام محمد بن ادریس شافعی،[21] حنابلہ دے امام احمد بن حنبل،[22]، احمد بن شعیب نسائی[23]، ابن مغازلی،[24] احمد بن عبداللہ[25]، احمد بن عبدربہ[26] زیادہ مشہور نيں۔

شیعہ محدثین تے علماء وچو‏ں بےشمار افراد نے حدیث غدیر نو‏‏ں اپنی کتب وچ نقل کیتا اے جنہاں وچ شیخ کلینی، شیخ صدوق، شیخ مفید، شیخ طوسی، سید مرتضی وغیرہ زیادہ مشہور نيں۔[27]

بوہت سارے محدثین حدیث غدیر نو‏‏ں حدیث حسن تے بوہت سارے دوسرے اسنو‏ں حدیث صحیح سمجھدے نيں؛[28] ہور تمام شیعہ محدثین تے بعض اکابرین اہل سنت اسنو‏ں حدیث متواتر سمجھدے نيں۔[29]

غدیر تو‏ں متعلق آیات[لکھو]

شیعاں دے پہلے امام
حضرت علی علیہ السلام


حیات
واقعۂ غدیرلیلۃ المبیتیوم الدارمختصر زندگی نامہ


علمی ورثہ
نہج البلاغہغرر الحکم و درر الکلمخطبۂ شقشقیہبے الف خطبہبے نقطہ خطبہحرم


فضائل
فضائل اہل‌بیت، آیت ولایت • آیت اہل‌الذکر • آیت شراء • آیت اولی‌الامر • آیت تطہیر • آیت مباہلہ • آیت مودت • آیت صادقین-حدیث مدینۃالعلم • حدیث رایت • حدیث سفینہ • حدیث کساء • خطبہ غدیر • حدیث منزلت • حدیث یوم‌الدار • حدیث ولایتسدالابوابحدیث وصایت


اصحاب
عمار بن یاسرمالک اشترابوذر غفاریعبیداللہ بن ابی رافعحجر بن عدیہور افراد

شیعہ[30] تے سنی مفسرین[31]، دے مطابق قرآن دی چند آیات حجۃ الوداع دے موقع اُتے واقعۂ غدیر دے سلسلے وچ نازل ہوئیاں نيں:

سورہ مائدہ آیت 3:

الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمُ الإِسْلاَمَ دِيناً۔؛
ترجمہ: اج ميں تواڈے دین نو‏‏ں کامل کر دتا تے تساں اُتے اپنی نعمت پوری کر دتی تے تواڈے لئے اسلام نو‏‏ں بحیثیت دین دے پسند کر لیا۔

سورہ مائدہ آیت 67:

يَا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مَا أُنزِلَ إِلَيْكَ مِن رَّبِّكَ وَإِن لَّمْ تَفْعَلْ فَمَا بَلَّغْتَ رِسَالَتَهُ وَاللّهُ يَعْصِمُكَ مِنَ النَّاسِ إِنَّ اللّهَ لاَ يَهْدِي الْقَوْمَ الْكَافِرِينَ۔؛
ترجمہ: اے پیغمبر ! جو اللہ دی طرف تو‏ں آپ اُتے اتارا گیا اے، اسنو‏ں پہنچیا دیجئے تے جے آپ نے ایسا نہ کیتا تو اس دا کچھ پیغام پہنچایا ہی نئيں تے اللہ لوگاں تو‏ں آپ دی حفاظت کرے گا، بلاشبہ اللہ کافراں نو‏‏ں منزل تک نئيں پہنچایا کردا۔

سورہ معارج آیات 1 و 2:

سَأَلَ سَائِلٌ بِعَذَابٍ وَاقِعٍ ٭ لِّلْكَافِرينَ لَيْسَ لَهُ دَافِعٗ۔؛
ترجمہ: اک طلب کرنے والے نے طلب کیتا اس عذاب نو‏‏ں جو ہونے ہی والا اے ٭ کافراں دے لئی، اسنو‏ں کوئی ٹالنے والا نئيں ا‏‏ے۔

مؤخر الذکر دو آیات کریمہ دی تفاسیر وچ بیان ہويا اے کہ رسول اللہﷺ نے امیرالمؤمنین دی ولایت دا اعلان کیتا تو نعمان بن حارث فہری آپؐ دے قریب آیا تے اعتراض دی حالت وچ رسول اللہﷺ تو‏ں کہیا: "تو نے سانو‏ں توحید تے اپنی رسالت اُتے ایمان لانے تے جہاد و حج تے روزہ و نماز تے زکات دا حکم دتا تے اسيں نے وی قبول کیتا لیکن تو اس اُتے راضی نہ ہويا تے ہن اس نوجوان نو‏‏ں مقرر کیتا تے اسنو‏ں ساڈا ولی قرار دتا، کیتا ایہ اعلان ولایت تو نے اپنی طرف تو‏ں کیتا یا خدا دی جانب سے؟ جدو‏ں رسول اللہﷺ نے فرمایا کہ ایہ اعلان خدا دی طرف تو‏ں سی تو اس نے انکار دی حالت وچ کہیا: جے ایہ اعلان خدا دی جانب تو‏ں سی تو اک پتھر آسمان تو‏ں اس دے سر اُتے آگرے۔ اسی حالت وچ آسمان دی طرف تو‏ں اک پتھر اس دے سر اُتے نازل ہويا تے اسنو‏ں اوتھے ہلاک کرڈالا تے ایہ آیات نازل ہوئیاں۔[32]

اسلام وچ عید غدیر[لکھو]

مسلمانان عالم تے بالخصوص شیعہ روز غدیر نو‏‏ں وڈی عیداں وچ شمار کردے نيں تے ایہ دن انہاں دے درمیان عید غدیر دے نام تو‏ں مشہور و معروف ا‏‏ے۔[33]

اس عید دی شہرت اس قدر زیادہ اے کہ عباسی خلیفہ مستعلی بن مستنصر عباسی دی سنہ 487 وچ عید غدیر نو‏‏ں انجام پائی۔ [34] ہور اہل سنت دے مصادر حدیث وچ منقول اے کہ جو وی 18 ذی الحجہ نو‏‏ں روزہ رکھے خداوند متعال اسنو‏ں چھ مہینےآں دے روزے دا ثواب عطا فرمائے گا؛ تے ایہ دن اوہی عید غدیر ہی دا دن ا‏‏ے۔[35] عید غدیر دی رات وی مسلماناں دے درمیان معروف راتاں وچ شمار ہُندی ا‏‏ے۔[36]

رسول اللہﷺ نے فرمایا:

يوم غدير خم أفضل أعياد أمتي، وهو اليوم الذي أمرني الله تعالى ذكره فيه بنصب أخي علي بن أبي طالب علما لامتي يهتدون به من بعدي، وهو اليوم الذي أكمل الله فيه الدين، وأتم على امتي فيه النعمة، ورضي لهم الاسلام دينا۔
ترجمہ: روز غدیر میری امت دی بہترین عیداں وچو‏ں اے تے ایہ اوہ دن اے جدو‏ں خداوند متعال نے حکم دتا کہ وچ اپنے بھائی علی بن ابی طالب نو‏‏ں اپنی امت دے پرچمدار دے طور اُتے مقرر کراں تا کہ میرے بعد لوگ انہاں دے ہتھو‏ں ہدایت پان تے ایہ اوہ دن اے جدو‏ں خدا نے دین نو‏‏ں کامل کیتا تے اپنی نعمت میری امت اُتے پوری کردی تے اسلام نو‏‏ں انہاں دے لئے بحیثیت دین پسند کر لیا۔[37]

امام صادقؑ نے فرمایا:

وهو عيد الله الاكبر، وما بعث الله نبيا إلا وتعيد في هذا اليوم وعرف حرمته، واسمه في السماء يوم العهد المعهود وفي الارض يوم الميثاق المأخوذ والجمع المشهود۔
ترجمہ: غدیر خم دا دن اللہ دی وڈی عید اے، خدا نے کوئی پیغمبر مبعوث نئيں کیتا مگر ایہ کہ اس نے اس دن نو‏‏ں عید قرار دتا تے اوہدی عظمت و حرمت نو‏‏ں پہچان لیا؛ تے اس عید دا نام آسمان وچ عہد و پیمان دا دن تے روئے زمین اُتے میثاق محکم تے عمومی حضور تے موجودگی دا دن، ا‏‏ے۔[38]

غدیر معصومین دے کلام وچ[لکھو]

امام علیؑ نے فرمایا:

"اے مسلمانو تے اے مہاجرین و انصار! کیہ تسيں نئيں سنیا کہ رسول اللہﷺ نے غدیر دے دن مینو‏ں تواڈا مولا قرار دتا؟ تے سب نے کہیا ہاں ایسا ہی ا‏‏ے۔ [39]

حضرت فاطمہ(س) فرماندیاں نيں:

"گویا تسیں نئيں جاندے! رسول اللہﷺ نے غدیر دے دن کیہ فرمایا؟ خدا دی قسم، اس دن رسول اللہﷺ نے مقام ولایت و امامت نو‏‏ں علیؑ دے لئے مقرر تے استوار فرمایا تاکہ اس منصب دی نسبت تواڈی لالچ دی رسی نو‏‏ں کٹ دین"۔[40]

امام حسنؑ نے فرمایا:

"مسلماناں نے رسول اللہﷺ نو‏‏ں دیکھیا تے رسول اللہﷺ دی گل سنی جدو‏ں روز غدیر میرے والد دا ہتھ پھڑ لیا تے انہاں تو‏ں مخاطب ہوکے فرمایا: جس دا میں مولا تے راہبر و راہنما ہاں پس ایہ علیؑ وی اس دے مولا و رہبر و راہنما نيں"۔[41]

امام حسینؑ نے فرمایا:

"رسول اللہﷺ نے علیؑ نو‏‏ں تمام آداب دے نال پرورش کیتی، جدو‏ں علیؑ نو‏‏ں روحانی تے نفسیاتی لحاظ تو‏ں مستحکم کیتا عہدہ امامت انہاں دے سپرد کیتا تے غدیر دے دن فرمایا: جس دا میں مولا ہو تے رہبر ہاں، پس ایہ علیؑ وی اس دے مولا تے رہبر نيں"۔[42]

امام علی رضاؑ نے فرمایا:

"روز غدیر آسمان والےآں دے نزدیک اہل زمین والےآں دی نسبت زیادہ مشہور اے ... جے لوگ اس دن دی قدر و عظمت تو‏ں واقف ہُندے بےشک فرشتے ہر روز 10 مرتبہ انہاں دے نال مصافحہ کردے"۔[43]

شاعران غدیر[لکھو]

پہلی صدی ہجری دوسری صدی ہجری تیسری صدی ہجری چوتھ‏ی صدی ہجری پنجويں صدی ہجری چھیويں صدی ہجری ستويں صدی ہجری اٹھويں صدی ہجری نويں صدی ہجری دسويں صدی ہجری گیارہواں صدی ہجری چودھواں صدی ہجری
امیرالمؤمنین ؑ کمیت بن زید ابوتمام طائی ابن طباطبای اصفہانی شریف رضی ابوالحسن فنجکردی ابوالحسن المنصور باللہ ابن داود حلی ابن عرندس حلی ابراہیم بن کفعمی ابن أبی شافین البحرانی
حسان بن ثابت سید حمیری دعبل ابن علویہ اصفہانی سید مرتضی اخطب خوارزمی مجدالدین بن جمیل جمال الدین خعی ابن داغر حلّی عزالدین عاملی زین الدین حمیدی
قیس انصاری عبدی کوفی ابواسماعیل علوی مفجّع مہیار دیلمی قاضی ابن قادوس ابوالحسن جزّار سریجی اوالی حافظ برسی حلّی شیخ حسین کرکی
عمرو بن عاص وامق نصرانی ابوقاسم صنوبری ابوعلی بصیر ابوالغارات ملک صالح قاضی نظام الدین صفی الدین حلّی ضیاء الدین الہادی شیخ بہائی
محمد حمیری ابن رومی ابوفراس ابوالعلی معرّی قطب الدین راوندی شمس الدین محفوظ بن وشاح شیبانی شافعی الحسن آل ابی عبدالکریم شیخ حر عاملی
حمانی افوہ ابونجیب طاہر ابن جبر مصری ابوالمعالی القاضی جلیس بہاء الدین اربلی شمس الدین مالکی حسین بن شہاب کرکی[44] محمد ثقفی تہرانی [45]

غدیر دے مطالعاندی مآخذ[لکھو]

  • الغدیر، علامہ امینی
  • عبقات الانوار (حدیث الغدیر) مؤلف: میر حامد حسین کنتوری لکھنوی
  • غدیر در آیینه کتاب، مؤلف: محمد انصاری
  • چهارده قرن با غدیر، مؤلف: محمد باقر انصاری
  • همگام با پیامبر در حجة الوداع، مؤلف: حسین واثقی
  • الغدیر و المعارضون، مؤلف: سید جعفر مرتضی عاملی
  • الغدیر فی الإسلام، مؤلف: محمد رضا فرج اللّه حلفی نجفی
  • شرح و تفسیر خطبه پیامبر اکرم در غدیر خم، مؤلف: سید محمد تقی نَقَوی

متعلقہ مضامین[لکھو]

باہرلے جوڑ[لکھو]

حوالے[لکھو]

  1. طبرسی، احتجاج، ج1، ص56، مفید، ارشاد، ص91، حلبی، السیرہ، ج3، ص308۔
  2. حلبی، ج3، ص318 و 319، مفید، ص92۔
  3. نسائی، ص25۔
  4. احمد حنبل، ج4، ص281، مفید، ص94۔
  5. مفید، ج1، ص 176، قمی، ج1، ص268،امینی، ج1، ص9 ـ 30۔
  6. عیاشی، ج1، ص329۔
  7. شعیری، ص10۔
  8. طبرسی، احتجاج، ج1، ص56۔
  9. سیدجلال امام، مقالہ بررسی تعداد جمعیت حاضر در غدیر۔
  10. محب طبری، ج2، ص161۔
  11. ابن مغازلی، ص27۔
  12. ابن عقده، ص152۔
  13. حموینی جوینی، ج1، ص315۔
  14. حموینی جوینی، ج1، ص315۔
  15. ابن مغازلی، ص27۔
  16. متقی هندی، ج6، ص398۔
  17. جزری شافعی، 3 و 48۔
  18. متقی هندی، ج6، ص154۔
  19. ابن اثیر، ج3، ص307۔
  20. ابونعیم، ج5، ص364۔
  21. بیهقی، ج1، ص337۔
  22. احمد، ج1، ص84، 118 و 331۔
  23. نسائی، ج5، ص45۔
  24. ابن مغازلی، ص16۔
  25. احمد بن عبدالله، ص67 و 87۔
  26. احمد بن عبدربه، ج2، ص275۔
  27. امینی، ج1، ص14 تے بعد دے صفحات۔
  28. ترمذی، ج5، باب 20۔
  29. ابن کثیر، ج5، ص233، طوسی، تلخیص الشافی، ج2، ص168۔
  30. طوسی، التبیان،ج 3، ص436 و 587، طبرسی، مجمع البیان، ج3، ص274 و 380، طباطبائی، المیزان، ج5، ص193 – 194۔
  31. واحدی نیشابوری، ص126، حاکم حَسکانی، ج1، ص200 و 249۔
  32. طبرسی، ج10، ص530، قرطبی، ج19، ص278، ثعلبی، ج10، ص35۔
  33. ابو ریحان بیرونی، ص95۔
  34. ابن خلکان، ج1، ص60۔
  35. خطیب بغدادی، ج8، ص290۔
  36. ثعالبی، ص511۔
  37. صدوق، امالی، ص125۔
  38. حر عاملی، وسائل الشیعه، ج5، ص224۔
  39. صدوق، خصال، ص550۔
  40. طبرسی، احتجاج، ج1، ص80۔
  41. صدوق، امالی، ج2، ص171۔
  42. ری شهری، ج2، ص232۔
  43. طوسی، تهذیب الاحکم، ج6، ص24۔
  44. رجوع کنید بہ: الغدیر، ج۲-۱۱.
  45. شریف رازی، گنجینہ دانشمندان(۱۳۵۳ش)، ج۴، ص۴۱۴-۴۱۵.

منابع[لکھو]

  • قرآن کریم، اردو ترجمہ: سید علی نقوی نقوی (نقن)۔
  • ابن اثیر، اسد الغابہ، تحقیق محمد ابراہیم بنا، دارالشعب، قاہرہ
  • ابن خلکان، وفیات الاعیان، تحقیق احسان عباس، دارالثقافہ، لبنان
  • ابن عبد ربہ، عقد الفرید، دار و مکتبہ الہلال، بیروت
  • ابن عقدہ کوفی، کتاب الولایۃ، تحقیق عبدالرزاق حرزالدین، انتشارات دلیل ما، قم
  • ابن کثیر، البدایۃ و النہایۃ، تحقیق علی شیری، دار احیاء التراث، بیروت
  • ابن مغازلی، مناقب علی بن ابی طالب، مکتبہ اسلامیہ، تہران
  • ابوریحان بیرونی، آثار الباقیہ، انتشارات ابن سینا، تہران
  • ابو نعیم، حلیہ الاولیاء، دارالکتاب العربی، بیروت
  • احمد بن عبداللہ طبری، ذخائر العقبی، مکتبہ القدسی، قاہرہ
  • احمد حنبل شیبانی، مسند احمد بن حنبل، دار احیاء التراث العربی، بیروت
  • امام، سید جلال؛ مجلہ تاریخ در آینہ پژوہش، زمستان 1386، شمارہ چہارم
  • امینی، الغدیر، دارالکتاب العربی، بیروت
  • بیہقی، مناقب الشافعی، تحقیق سید احمد صقر، مکتبہ دار التراث، قاہرہ
  • ترمذی، سنن ترمذی، دارالمعرفہ، بیروت
  • ثعالبی، ثمار القلوب، تحقیق ابراہیم صالح، دار البشائر، دمشق
  • ثعلبی،"الکشف و البیان عن تفسير القرآن"، دار احیاء التراث العربی، بیروت، 1422ق
  • جزری شافعی، اسنی المطالب، تحقیق محمدہادی امینی، مطبعہ امام امیرالمومنین، اصفہان
  • حاکم حسکانی، شواہد التنزیل، تحقیق محمدباقر محمودی، وزارت ارشاد اسلامی، تہران
  • حر عاملی، وسائل الشیعہ، موسسہ الاسلامیہ، تعلیقات عبدالرحیم ربانی شیرازی سال ۱۴۰۳ ق
  • حلبی، السیرہ الحلبیہ، دارالمعرفہ، بیروت
  • حموینی جوینی، فرائد السمطین، تحقیق محمدباقر محمودی، موسسہ محمودی، بیروت
  • خطیب بغدادی، تاریخ بغداد، تحقیق مصطفیٰ عبدالقادر، دارالکتب العلمیہ، بیروت
  • ری شہری، موسوعہ الامام علی ابن ابی طالب، دارالحدیث، قم
  • شعیری، جامع‌الاخبار، انتشارات رضی، قم
  • صدوق، امالی، تحقیق موسسہ بعثت، موسسہ بعثت، قم
  • صدوق، خصال، تحقیق علی اکبر غفاری، یونیورسٹی مدرسین، قم
  • طباطبایی، المیزان، یونیورسٹی مدرسین، قم
  • طبرسی، الإحتجاج، نشر مرتضی، مشہد
  • طبرسی، مجمع البیان، موسسہ اعلمی للمطبوعات، بیروت
  • طوسی، التبیان، تحقیق احمد حبیب قصیر، مکتب اعلام الاسلامی
  • طوسی، تلخیص الشافی، تحقیق سیدحسین بحرالعلوم، دارالکتب الاسلامیہ، تہران
  • طوسی، تہذیب الاحکم، سید حسن موسوی خرسان، دارالکتب الاسلامیہ، تہران
  • عیاشی، کتاب التفسیر، ترجمہ سیدہاشم رسولی محلاندی، چاپخانہ علمیہ، تہران
  • قرطبی، "الجامع لاحکم القرآن"، ناصرخسرو، تہران، 1364ش
  • قمی، منتہی الامال، انتشارات نقش نگین، اصفہان
  • متقی ہندی، کنز العمال، موسسہ الرسالہ، بیروت
  • مجلسی، بحارالانوار، موسسہ الوفاء، بیروت
  • محب طبری، الریاض النضرۃ، دار الندوہ، بیروت
  • مفید، ارشاد، موسسہ آل البیت، قم
  • نسائی، سنن الکبری، تحقیق عبدالغفار سلیمان، دارالکتب العلمیہ، بیروت
  • واحدی نیشابوری، اسباب نزول الایات، موسسہ حلبی، قاہرہ