شیۋ کمار بٹالوی

آزاد انسائیکلوپیڈیا، وکیپیڈیا توں
(شڡ کمار بٹالڡی توں مڑجوڑ)
شیۋ کمار بٹالوی
Shiv Kumar Batalvi, 1970.jpg 

معلومات شخصیت
جم 23 جولائی 1936  ویکی ڈیٹا اُتے (P569) د‏‏ی خاصیت وچ تبدیلی کرن


بڑا پنڈ  ویکی ڈیٹا اُتے (P19) د‏‏ی خاصیت وچ تبدیلی کرن

وفات 7 مئی 1973 (37 سال)  ویکی ڈیٹا اُتے (P570) د‏‏ی خاصیت وچ تبدیلی کرن


پٹھان کوٹ  ویکی ڈیٹا اُتے (P20) د‏‏ی خاصیت وچ تبدیلی کرن

وجہ وفات تشمع  ویکی ڈیٹا اُتے (P509) د‏‏ی خاصیت وچ تبدیلی کرن
طرز وفات طبعی موت  ویکی ڈیٹا اُتے (P1196) د‏‏ی خاصیت وچ تبدیلی کرن
شہریت Flag of India.svg بھارت (۲۶ جنوری ۱۹۵۰–)

British Raj Red Ensign.svg انونڈئیا ہندستان (–۱۴ اگست ۱۹۴۷)

Flag of India.svg ڈومنین بھارت (۱۵ اگست ۱۹۴۷–۲۶ جنوری ۱۹۵۰)  ویکی ڈیٹا اُتے (P27) د‏‏ی خاصیت وچ تبدیلی کرن
شہریت

عملی زندگی
مادر علمی پنجاب یونیورسٹی، چنڈی گڑھ  ویکی ڈیٹا اُتے (P69) د‏‏ی خاصیت وچ تبدیلی کرن
پیشہ مصنف،  شاعر،  غنائی شاعر،  نغمہ نگار،  لیکھک  ویکی ڈیٹا اُتے (P106) د‏‏ی خاصیت وچ تبدیلی کرن
پیشہ ورانہ زبان پنجابی  ویکی ڈیٹا اُتے (P1412) د‏‏ی خاصیت وچ تبدیلی کرن
اعزازات
Padma Bhushan Ribbon.svg پدم بھوشن (۲۰۰۱)[۱]

ساہتیہ اکیڈیمی ایوارڈ (برائے:Loona) (۱۹۶۷)[۲]  ویکی ڈیٹا اُتے (P166) د‏‏ی خاصیت وچ تبدیلی کرن
دستخط
Shiv Kumar Batalvi signature.svg 
P literature.svg باب ادب
شو کمار بٹالوی (23 جولائی 1936 - 6 مئی 1973)[۳][۴] پنجابی دا اکّ شاعر سی۔[۵] اس نوں پنجابی دا 'شیلے' کیہا جاندا اے۔[۶] اس دی وشیستا سی کہ اوہ شبداں نوں روزانہ زندگی وچوں چندا اتے اوہناں نال دل نوں چیر دین والیاں کویتاواں، غزلاں لکھدا سی۔ شو دی شاعری دکھ، نجی درد اتے وچھوڑے اُتے مرتکز اے۔ شو کمار بٹالوی نوں 'برہا دا شاعر' وی کیہا جاندا اے۔[۷]

اوہ 1967 وچ ساہت اکادمی (بھارت دی نیشنل اکیڈمی آف لیٹرز) ولوں دتے گئے ساہت اکادمی انعام دا سبھ توں گھٹ عمر دا حاصل کرتا بن گیا،[۸] جو کہ پورن بھگت، 'لونا(1965)[۹] دی پرانے کہانی اُتے مشتمل اس دے مہانکاوِ ناٹک لئی ملیا سی ۔ جدید پنجابی ساہت وچ اکّ مہان رچنا اتے جسنے جدید پنجابی قصے دی اکّ نویں ودھا وی بنائی اے۔ اج، اس دی شاعری موہن سنگھ (شاعری) اتے امرتا پریتم ورگے جدید پنجابی شاعری دے دگجاں،دے نال برابری اُتے کھڑی اے، جو سارے بھارت-پاکستان سرحد دے دوویں پاسے مشہور ہن۔[۱۰] شیۋ کمار بٹالوی( ۲۳ جولائ‏ی ۱۹۳۶ – ۷ مئی ۱۹۷۳) ۲۳ جولائ‏ی ۱۹۳۶ نو‏‏ں تحصیل شکرگڑھ ضلع نارووال پنجاب وچ پیدا ہوے۔ ۷ مئی ۱۹۷۳ نو‏‏ں انہاں دا انتقال ہويا۔ شو کمار پنجابی دے شاعر سن ۔ اوہ بھارت وچ ادب دا سب تو‏ں وڈا اعزاز ساہتیہ اکیڈیمی ایوارڈ حاصل کرنے والے کم عمر ترین شاعر سن ۔

شیو کمار 'بٹالوی' ( پنجابی : ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਬਟਾਲਵੀ ) ( ۱۹۳۶–۱۹۷۳) پنجابی بولی دے اک مشہور شاعر سن، جو اپنی رومانوی نظماں دے لئی مشہور نيں جو جذبات، ہمدردی، جدائی تے عاشق دے درد نو‏‏ں بیان کردیاں نيں۔ [۱]


شو کمار بٹالوی نو‏‏ں پنجابی دا شیلے کہیا جاندا ا‏‏ے۔[۱۱] شو د‏‏ی خاصیت ایہ سی کہ اوہ اپنے لفظاں دا انتخاب روز مرہ زندگی تو‏ں کردے سن ۔ تے انہاں تو‏ں دل گداز نظماں تے غزلاں کہندے سن ۔ انہاں د‏‏ی شاعری دکھ، اندر د‏‏ی اداسی تے ہجر دے گرد گھمدی اے ۔


شیۋ کمار بٹالوی لہندے پنجاب ضلع نارووال دی تحصیل ظفروال بڑا پِنڈ وچ جمے ۔ شڡ کمار پنجابی دے مشہور شاعر سن ۔ اوہناں نوں پنجابی دا شیلے کہیا جاندا اے ۔[۱۲] اس دی خاصیت سی کہ اوہ لفظاں نوں روزانا زندگی وچوں چُݨدا تے اوہناں نال دل نوں چیر دین والی شاعری، غزلاں لکھدا سی ۔ شڡ کمار دی شاعری دکھ، نجی درد تے وچھوڑے دے دوآلے گھمدی اے ۔


اوہ ۱۹۶۷ وچ ساہتیہ اکادمی ایوارڈ حاصل کرنے والے سب تو‏ں کم عمر ادیب بنے۔ ساہتیہ اکادمی (لٹریچر اکیڈمی آف انڈیا) نے ایہ اعزاز پران بھگت دے مہاکاوی ڈرامے لونا (۱۹۶۵) نو‏‏ں دتا [۲] اک قدیم افسانہ اُتے مبنی ، جسنو‏ں جدید پنجابی ادب دا شاہکار سمجھیا جاندا اے [۳] تے جس نے جدید پنجابی د‏‏ی تشکیل کيتی۔ بولی نے کہانی سنانے دا اک نواں انداز قائم کيتا۔ [۴] اج انہاں د‏‏ی شاعری جدید پنجابی شاعری جداں امردا پریتم تے موہن سنگھ دے سٹالورٹس دے برابر کھڑی اے ، [۵] ایہ سبھی ہندوستان-پاکستان سرحد دے دونے طرف مقبول نيں۔ [۶ ]


جیوݨ[سودھو]

شیۋ کمار دے پیؤ پنڈت کرشن گوپال، مال محکمے وچّ پہلاں پٹواری رہے بعد وچ قانونگو تے سیوا مکتی ویلے پٹوار سکول بٹالا دے پرنسپل سن ۔ اوہناں دی ماں شانتی دیوی دی آواز بہت سریلی سی ۔ اوہی سریلاپن شڡ کمار دی آواز وچ وی سی ۔ شڡ کمار نے مڈھلی پڑھائی بڑا پنڈ لوہتیاں دے پرائمری سکول توں حاصل کیتی۔

شیو کمار د‏‏ی پیدائش ۲۳ جولائ‏ی ۱۹۳۶ نو‏‏ں پنڈ بڈا پنڈ لوہاٹیہ، شکر گڑھ تحصیل (اب پاکستان دے صوبہ پنجاب وچ ) [۷] وچ پنڈ دے تحصیلدار پنڈت کرشنا گوپال تے محکمہ ریونیو د‏‏ی سواݨی شانت‏ی دیوی دے ہاں ہوئی۔ تقسیم ہند دے بعد انہاں دا خاندان گورداسپور ضلع دے بٹالہ منتقل ہو گیا جتھے انہاں دے والد نے بطور پٹواری اپنا کم جاری رکھیا تے بال شیوا نے مڈھلی سِکھیا حاصل کيتی۔ [۸]

۱۹۵۳ وچ انہاں نے پنجاب یونیورسٹی تو‏ں میٹرک کيتا تے بیرنگ یونین کرسچن کالج بٹالہ وچ ایف ایس سی پروگرام وچ داخلہ لیا۔ ڈگری مکمل کرنے تو‏ں پہلے انہاں نے ایس این کالج قادیان دے شعبہ آرٹس وچ داخلہ لے لیا جو انہاں د‏‏ی شخصیت تو‏ں ودھ میݪ کھاندا سی، حالانکہ اوہ وی دوسرے سال وچ ہی چھڈ دتا سی۔ اس دے بعد اس نے سول انجینئرنگ وچ ڈپلومہ کرنے دے لئی ہماچل پردیش دے بیجناتھ دے اک اسکول وچ داخلہ لیا ، لیکن فیر اسنو‏ں درمیان وچ ہی چھڈ دتا۔ [۹] اس دے بعد اس نےگورنمنٹ رپودمن کالج وچ تعلیم حاصل کيتی۔ انہاں نو‏ں پنجابی دے نامور مصنف گربخش سنگھ پریتلدی د‏‏ی دھی نال پیار ہو گیا جس نے دونے دے درمیان ذات پات دے فرق د‏‏ی وجہ تو‏ں اک برطانوی شہری نال شادی کيتی۔ اوہ محبت وچ بدقسمت سی تے محبت د‏‏ی ایہ اذیت انہاں د‏‏ی شاعری وچ شدت تو‏ں جھلکدی ا‏‏ے۔

زندگی دے آخر وچ انہاں دے والد نو‏‏ں قادیان وچ پٹواری د‏‏ی نوکری مل گئی تے ايس‏ے دور وچ انہاں نے بہترین ادبی خدمات انجام دتیاں۔ ۱۹۶۰ وچ ، انہاں د‏‏ی نظماں دا پہلا مجموعہ پیڈن دا پراگا شائع ہويا، جو بہت کامیاب رہیا۔ ۱۹۶۵ وچ ، اوہ اپنے تاریخی کم، مہاکاوی ڈرامہ لونا (۱۹۶۵) دے لئی ساہتیہ اکادمی ایوارڈ حاصل کرنے والے سب تو‏ں کم عمر ادیب بن گئے ۔ [۱۰] اوہ تے انہاں دا کم شاعری د‏‏ی تلاوت تے اپنی شاعری گانے د‏‏ی وجہ تو‏ں لوکاں وچ بہت مشہور ہويا۔

۵ فروری ۱۹۶۷ نو‏ں، اس نے گورداسپور ضلع دے کری منگیال د‏‏ی اک برہمن لڑکی ارونا نال شادی کيتی، [۱۱] تے بعد وچ اس جوڑے دے دو بچے، مہربان (۱۹۶۸) تے پوجا (۱۹۶۹) ہوئے۔ ۱۹۶۸ وچ چندی گڑھ چلے گئے، جتھے اوہ اسٹیٹ بینک آف انڈیا وچ پبلک ریلیشن آفیسر بن گئے۔ بعد دے سالاں وچ اوہ خراب صحت تو‏ں دوچار ہو گئے، حالانکہ اس نے چنگا لکھنا جاری رکھیا۔


جیونی[سودھو]

شو کمار دا جم 23 جولائی 1936 نوں جموں کشمیر دی حدّ نال لگدے 'شکرگڑھ' تحصیل دے بڑا پنڈ لوہتیاں (ہن پاکستان) وچ ہویا سی۔[۱۳] ملک دی ونڈ توں پہلاں ایہہ گرداس پور ضلعے دا اکّ پنڈ سی۔ اس دا پیؤ پنڈت کرشن گوپال، مال محکمے وچ پہلاں پٹواری اتے بعد وچ قانونگو رہا۔ اس دی ماں سری متی امن دیوی دی آواز بہت سریلی سی، اوہی سریلاپن شو دی آواز وچ وی سی۔ شو کمار نے مڈھلی پڑھائی بڑا پنڈ 'لوہتیاں' دے پرائمری سکول توں حاصل کیتی۔

1947 وچ، جدوں اوہ 11 سال دی عمر دا سی، اسدا پروار بھارت دی ونڈ توں بعد بٹالا، گرداس پور ضلعے وچ آ گیا، جتھے اس دے پیؤ نے اکّ پٹواری وجوں اپنا کم جاری رکھیا اتے نوجوان شو نے مڈھلی سکھیا حاصل کیتی۔ کتھت طور اُتے، اوہ اکّ سپنے والا بچہ سی، جو اکثر دن دے ویلے لئی غائب ہو جاندا سی، پنڈ دے باہر مندر جاں ہندو مندر دے نیڑے درختاں دے ہیٹھاں پیا ہویا پایا جاندا سی۔ اوہ ہندو مہانکاوِ رمائن دے مقامی پیشکاریاں دے نال-نال بھٹکدے ٹکسالی گائکاں، جوگیاں اتے اس طرحاں دے جو کہ اسدی شاعری وچ النکار وجوں خاصیت رکھدے ہن، ولوں آکرشت ہویا جاپدا اے، اس نوں اکّ ولکھن پینڈو سواد دندا اے۔


تعلیم، نوکری[سودھو]

سنّ ۱۹۵۳ وچ شیۋ کمار نے سالویشن آرمی ہائی سکول بٹالا توں دسویں پاس کیتی۔ اس دا پیؤ اس نوں چنگا پڑھا-لکھاا کے اچ ودیا دوا کے اک کاروباری آدمی بناؤنا چاہندا سی، پر اوہناں نوں نراشا ہی ملی کیونکہ دسویں توں بعد اگلے دو سال دوران بنھاں کسے ڈگری پراپت کرن دے اسنے تنّ کالج بدلے۔ پہلاں بیرنگ یونین کرسچیئن کالج بٹالا وچّ ایف.ایس.سی. وچّ داخلہ لیا اتے امتحاناں توں پہلاں ہی چھڈّ دتا۔ پھیر نابھے جا کے سرکاری رپودمن کالج وچّ داخل ہویا پر کجھ ہی مہینیاں پچھوں مڑ آیا تے آرٹس وشیاں نال سکھ نیشنل کالج قادیان وچّ داخلہ لے لیا۔ اتھے وی امتحان نہ دتا تے سال بعد ایہہ کالج چھڈّ کے بیجناتھ ضلع کانگڑا دے اک سکول وچّ اوورسیئر دے کورس وچّ داخلہ لے لیا۔

پھر پیؤ کرشن گوپال نے پت شڡ کمار نوں  پٹواری لوا دتا پر ۱۹۶۱ وچ اسنے اس نوکری توں وی استعفٰی دے دتا اتے ۱۹۶۶ تکّ بے روزگار ہی رہا۔ پتا کولوں اوہ کوئی خرچہ نہیں سی لیندا۔ اس لئی اس سمیں دوران اوہ کدی کدائیں کوی درباراں وچّ اپنیاں کویتاواں پڑھن دے سیوا پھل جاں کجھ چھپ چکیاں کتاباں دی نگونی جہی رائلٹی ’تے ہی گزارا کردا سی۔ کئی-کئی دن اوہ دوستاں-یاراں دے گھریں ہی رہندا۔ آخر ۱۹۶۶ وچّ روجی-روٹی دے اپرالے وجوں اسنے سٹیٹ بینک آف انڈیا دی بٹالا شاکھا وچّ کلرک دی نوکری لے لئی۔

سن 1953 وچ شو نے "سالویشن آرمی ہائی سکول" بٹالا توں دسویں پاس کیتی۔ پہلاں بیرنگ یونین کرسچیئن کالج بٹالا وچ داخلہ لیا۔ کجھ ویلے بعد نابھہ آ گیا تے آرٹس وشل سکھ نیشنل کالج قادیاں وچ داخلہ لے لیا۔ بیجناتھ ضلع کانگڑا دے اکّ سکول وچ اوورسیئر دے کورس وچ داخلہ لے لیا۔ اس دے پیؤ کرشن گوپال نے پتّ شو کمار نوں پٹواری لوا دتا پر 1961 وچ اس نے اس نوکری توں وی استعفٰی دے دتا اتے 1966 تک بے روزگار ہی رہا۔ اس لئی اس ویلے دوران اوہ کدی کدائیں شاعر درباراں وچ اپنیاں کویتاواں پڑھن دے سیوا پھل جاں کجھ چھپ چکیاں کتاباں دی نگونی جہی رائلٹی تے ہی گزارا کردا سی۔ 1966 وچ اس نے "سٹیٹ بینک آف انڈیا" دی بٹالا شاخاں وچ کلرک دی نوکری کر لئی۔ [۱۴]5 فروری 1967 نوں شو دا ویاہ، گرداس پور ضلعے دے ہی اکّ پنڈ 'کیڑی منگیال' دی ارنا نال ہو گیا۔ اس دا ویاہتا جیون خوش اتے ہر پکھوں ٹھیک-ٹھاک سی۔ اوہناں دے گھر دو بچے پتر مہربان بٹالوی اتے دھی پوجا نے جم لیا۔ سن 1968 وچ سٹیٹ بینک آف انڈیا دے ملازم وجوں بدل کے اوہ چنڈی گڑھ آ گیا۔


نجی زندگی[سودھو]

بیجناتھ دے اکّ میلے وچ اسدی ملاقات مینا نام دی اکّ کڑی نال ہوئی۔ جدوں اوہ اسنوں اس دے جدی شہر وچ لبھن لئی واپس گیا تاں اسنے اسدی موت دی خبر سنی اتے اتھے ہی اسنے الٰہی مینا دی رچنا لکھی۔ ایہہ ایپیسوڈ کئی ہور حصےآں دی پوروَ-نردھارن کرن لئی سی جو کویتاواں وچ ونڈن لئی سامان وجوں کم کرنگے۔ شاید سبھ توں مشہور اجیہا قصہ گربخش سنگھ پریتلڑی دی دھی لئی اسدا موہ اے جو وینیزویلا لئی روانہ ہو گئی اتے کسے ہور نال ویاہ کر لیا۔ جدوں اسنے اپنے پہلے بچے دے جم بارے سنیا، تاں شو نے 'میں اک شکار یار بنایا'، شاید اسدی سبھ توں مشہور پریم شاعری لکھی۔[۱۵] کیہا جاندا اے کہ جدوں اسدا دوجا بچہ ہویا، کسے نے شو نوں پچھیا کہ کی اوہ کوئی ہور شاعری لکھیگا؟ شو نے جواب دتا، "کی میں اس لئی ذمہ وار ہو گیا ہاں؟ جدوں وی اوہ بچے نوں جم دیندی اے تاں کی میں اس اُتے شاعری لکھاں؟"

'میں اک شکرا یار بنایا' شاعری پنجابی بولی وچ اے، اس شاعری دا انگریزی ترجمہ وی اناں ہی خوبصورت اے۔ شو کمار بٹالوی دیاں کویتاواں نوں مشہور گائکاں جویں کہ نصرت فتح علی خان، غلام علی، جگجیت سنگھ، ہنس راج ہنس اتے ہور بہت سارے گائکاں نے گایا اے۔

5 فروری 1967 نوں اسنے اپنی جاتی دی اکّ براہمن کڑی ارنا، نال ویاہ کروا لیا۔[۱۶] اوہ کری منگیال، گرداس پور ضلعے دی رہن والی اے، اتے بعد وچ اس جوڑے دے دو بچے، میہربان (1968) اتے پوجا (1969)

ویاہ[سودھو]

۵ فروری ۱۹۶۷ نوں شو دا ویاہ، ضلع گرداسپور دے ہی اک پنڈ کیڑی منگیال دی ارنا نال ہو گیا۔ اسدا ویاہتا جیون خوش اتے ہر پکھوں ٹھیک ٹھاک سی۔ اوہناں دے گھر دو بچے پتر مہربان اتے دھی پوجا نے جنم لیا۔ شو اپنے بچیاں نوں بے حدّ پیار کردا سی۔ سنّ ۱۹۶۸ وچّ سٹیٹ بینک آف انڈیا دے ملازم وجوں بدل کے اوہ چنڈی گڑھ آ گیا۔

چنڈی گڑھ آ کے وی شیۋ نے بینک دی نوکری وچّ کوئی دلچسپی نہ وکھائی۔ اوہ ۲۱ سیکٹر وچّ اک کرائے دے مکان وچّ رہندا سی تے ہفتے وچّ اک جاں دو دن ہی کم ’تے جاندا سی۔


ساہت اکادمی انعام[سودھو]

اس دے پیؤ نوں قادیاں وچ پٹواری دی نوکری ملی، اس ویلے دوران ہی اسنے اپنا کجھ ودھیا کم تیار کیتا۔ کویتاواں دا اسدا پہلا مجموعہ 1960 وچ شائع ہویا سی، جسدا سرلیکھ سی پیڑاں دا پراگا، جو اکّ تتکال کامیابی بن گیا۔ بٹالوی جی دے کجھ سینئر لکھاریاں، جیہناں وچ جسونت سنگھ راہی، کرتار سنگھ بلگن اتے برکت رام یمن شامل ہن، جویں کہ کہاوت اے، نے اسنوں اپنے کھنبھاں ہیٹھ لے لیا۔ اوہ 1967 وچ اس دی شاندار رچنا، اکّ شاعری ناٹک لونا (1965) لئی ساہت اکادمی انعام دا سبھ توں گھٹ عمر دا حاصل کرتا بن گیا،[۱۷] اس دے شعری پاٹھ، اتے اپنی شاعری گاؤن نے اس نوں اتے اس دے کم نوں لوکاں وچ ہور وی مشہور بنایا۔

اپنے ویاہ توں ترنت بعد، 1968 وچ، اوہ چنڈی گڑھ چلے گئے، جتھے اوہ اکّ پیشہ ور وجوں سٹیٹ بینک آف انڈیا وچ شامل ہو گئے۔ اگلے سالاں وچ، ماڑی صحت نے اسنوں پریشان کیتا، حالانکہ اسنے لکھنا جاری رکھیا۔

انگلینڈ دا دورہ[سودھو]

مئی 1972 وچ، شو نے ڈاکٹر:گوپال پوری اتے سری متی کیلاش پوری دے سدے اُتے انگلینڈ دا دورہ کیتا۔ اوہ چنڈی گڑھ وچ اپنی زندگی دی اوکڑ توں راحت وجوں اپنی پہلی ودیش سفر دی اڈیک کر رہا سی۔ جدوں اوہ انگلینڈ پہنچیا تاں پنجابی بھائیچارے وچ اس دی مشہوری پہلاں ہی اچے مقام اُتے پہنچ چکی سی۔ مقامی بھارتی اخباراں وچ سرخیاں اتے تصویراں نال اس دے آؤن دا اعلان کیتا گیا سی۔ اسنے انگلینڈ وچ کافی رجھیا رہا۔ اوہناں دے اعزاز وچ کئی عوامی سماگماں اتے نجی پارٹیاں دا پربندھ کیتا گیا سی جتھے اوہناں نے اپنی شاعری سنائی۔ ڈاکٹر: گوپال پوری نے شو دا سوآگت کرن لئی لنڈن دے نیڑے کووینٹری وچ پہلے وڈے تقریب دا پربندھ کیتا۔ اس تقریب وچ سنتوکھ سنگھ دھیر، کلدیپ تکھر اتے ترسیم پریوال سمیت وڈی گنتی وچ اوہناں دے پرشنسکاں اتے پنجابی شاعراں نے شرکت کیتی۔ اوہناں دے اعزاز وچ روچیسٹر (کینٹ) وکھے اکّ ہور وڈا اکٹھ کیتا گیا۔ اگھے کلاکار س: سوبھا سنگھ وی موجود سن جو اپنے خرچے اُتے شو دے درشناں لئی گئے سن۔ انگلینڈ وچ اس دے رجھیویاں بارے مقامی بھارتی میڈیا وچ نیمت طور اُتے رپورٹ کیتی گئی سی اتے بیبیسی ٹیلیویژن نے اکّ وار اسدی انٹرویو لئی سی۔ جتھے پنجابی بھائیچارے نوں وکھ-وکھ موقعیاں اُتے شو نوں سنن دا موقع ملیا، اتھے لنڈن وچ اوہناں دا ٹھہرنا اوہناں دی خراب صحت لئی آخری کڑی ثابت ہویا۔ اوہ دیر نال رکدا سی اتے سویرے 2:00 جاں 2:30 وجے تک پارٹیاں جاں گھر وچ اپنے میزباناں اتے ہور لوکاں نال وچار وٹاندرے وچ رجھیا ہویا سی جو اسنوں ملن آؤندے سن۔ اوہ سویرے 4:00 وجے دے قریب تھوڑی جہی نیند توں بعد جاگ جاندا اتے سکاچ دے دو چسکیاں لے کے اپنے دن دی شروعات کردا۔

آخری کجھ دن[سودھو]

ستمبر 1972 وچ جدوں شو انگلینڈ توں پرتیا تاں اس دی صحت وچ کافی گراوٹ آ گئی سی۔ اوہ ہن اگانھ ودھو اتے کھبیپکھی لکھاریاں ولوں اپنی شاعری دی بے لوڑی تنقید بارے کوڑی شکایت کر رہا سی۔ اس نے اپنی شاعری دی بے لوڑی نندا اُتے اپنی نراشا بارے کھل کے گل کرنی شروع کر دتی۔ انگلینڈ توں واپس آؤن توں کجھ مہینیاں بعد، اس دی صحت ڈبن لگی، مڑ کدے ٹھیک نہ ہون لئی۔ اوہناں دناں دوران اوہ اکّ گمبھیر مالی سنکٹ وچ سی اتے محسوس کردا سی کہ لوڑ دے ویلے اس دے بہتے دوستاں نے اسنوں چھڈّ دتا سی۔ اس دی بیوی ارن نے کسے طرحاں اس نوں چنڈی گڑھ دے سیکٹر 16 دے اک ہسپتال وچ داخل کروایا جتھے اوہ کجھ دن زیرے علاج رہا۔ کجھ مہینیاں بعد، اس نوں امرتسر دے اکّ ہسپتال وچ داخل کروایا گیا، پر ڈاکٹراں دی صلاح دے خلاف اسنوں اپنے آپ چھڈّ دتا۔ اوہ ہسپتال وچ مرنا نہیں چاہندا سی اتے بس ہسپتال توں باہر نکل کے بٹالا وچ اپنے خاندانی گھر چلا گیا۔ بعد وچ اسنوں اس دے سوہرے پنڈ کری منگیال، پاکستان دی سرحد دے نیڑے اکّ چھوٹے جہے پنڈ وچ لے کے جایا گیا۔ شو کمار بٹالوی دی 6 مئی 1973 دی سویر دے ویلے کری منگیال وچ موت ہو گئی۔[۱۸]

موت[سودھو]

شیۋ کمار جس نوں جون کیٹس نال ملایا جاندا سی، اس وانگ ای بھری جوانی وچ دنیا توں وداع ہو گیا۔

اس د‏‏ی مشہور موت د‏‏ی خواہش انہاں د‏‏یاں تحریراں وچ ہمیشہ واضح رہی ا‏‏ے۔ [۱۲] تے انہاں دا انتقال ۷ مئی ۱۹۷۳ نو‏‏ں ۳۶ سال د‏‏ی عمر وچ کری منگیال، پٹھانکوٹ وچ اپنے سسر دے گھر اُتے ہويا، جو کہ دائمی شراب نوشی د‏‏ی وجہ تو‏ں جگر دے سیروسس دے نتیجے وچ ہويا۔

شیۋ کمار دیاں پرسدھ رچناواں[سودھو]

انداز[سودھو]

محبت وچ ناکامی د‏‏ی وجہ تو‏ں جدائی تے درد دا احساس شیو د‏‏ی تخلیقات وچ بہت مضبوط ا‏‏ے۔ امرتا پریتم نے انہاں نو‏ں "برہیا دا سلطان" کہیا۔ مشہور غزل گائیک جگجیت سنگھ چترا سنگھ نے وی ايس‏ے ناں تو‏ں اک البم کڈیا۔ مایوسی تے موت د‏‏ی خواہش شیو د‏‏ی تخلیقات وچ شدت تو‏ں نظر آندی ا‏‏ے۔


موت مگروں شائع رچناواں[سودھو]

لونا (ڈراما)[سودھو]

شیۋ کمار نے اک نظمیا ڈراما لونا (۱۹۶۱) لکھیا، جیہدے وچ اس نے سنسار وچ بھنڈی رانی لونا دے چرتر اتے لائے داغ لئی سماج نوں دوشی دسیا۔ ایہہ اس دی شاہکار رچنا سی، جس لئی اس نوں ساہت اکادمی انعام (۱۹۶۷) ملیا۔[۱۹]

شیۋ کمار بٹالوی
جنمستھان : ضلع نارووال پنجاب
جمن تریخ : 23 جولائی 1936(1936-07-23)
مرن تریخ : مئی ۷, ۱,۹۷۳(1973-05-07) (عمر 36 سال)
کم : پنجابی شاعری
گن : پنجابی دے منے پرمنے شاعر


نمونا کلام[سودھو]

گیت


مائے نی مائے!
میرے گیتاں دے نیناں وچ
برہوں دی رڑک پوے
ادھی ادھی راتیں
اٹھ رون موئے متراں نوں
مائے سانوں نیند نہ پوے

بھیں بھیں ، سگندھیاں وچ
بنھاں پھہے چاننی دے
تاں وی ساڈی پیڑ نہ سہوے
کوسے کوسے ساہاں دی
میں کراں جے ٹکورمائے
سگوں سانوں کھان نوں پوے

آپے نی میں بالڑی
میں حالے آپ متاں جوگی
مت کہڑا ایس نوں دوے؟
آکھ سونی مائے ایہنوں
رووے بلھ چتھ کے نی
جگ کتے سن نہ لوے

آکھ سونی کھالئے ٹک
ہجراں دا پکیا
لیکھاں دے نی پٹھڑے توے
چٹ لئے تریل لونی
غماں دے گلاب توں نی
کالجے نوں حوصلا رہوے

کہڑیاں سپیریاں توں
منگاں کنج میل دی میں
میل دی کوئی کنج دوے
کہڑا ایہناں دماں دیاں
لوبھیاں دے دراں اتے
وانگ کھڑا جوگیاں رہوے

پیڑے نی پیڑے
ایہ پیار ایسی تتلی اے
جہڑی سدا سول تے بہوے
پیار ایسا بھورہے نی
جہدے کولوں واشنا وی
لکھاں کوہاں دور ہی رہوے

پیار اوہ محل ہے نی
جہدے چ پکھیروواں دے
باجھ کجھ ہور نہ رہوے
پیار ایسا آلھنا ہے
جہدے چ نی وصلاں دا
رتڑا نہ پلنگ ڈہوے

آکھ مائے ، ادھی ادھی راتیں
موئے متراں دے
اُچی اُچی ناں نہ لوے
متے ساڈے مویاں پچھوں
جگ ایہ شریکڑانی
گیتاں نوں وی چندرا کہوے

مائے نی مائے
میرے گیتاں دے نیناں وچ
برہوں دی رڑک پوے
ادھی ادھی راتیں
اٹھ رون موئے متراں نوں
مائے سانوں نیند نہ پوے

میڈیا وچ[سودھو]

انہاں د‏‏یاں کئی نظماں دیدار سنگھ پردیسی نے گائی نيں ۔ جگجیت سنگھ، چترا سنگھ تے سریندر کور نے وی انہاں د‏‏ی کئی نظماں گائی نيں۔ [۱۶] نصرت فتح علی خان نے اپنی نظم "مائی نی مائی" نو‏‏ں اک گیت وچ ڈھال لیا، جو اپنی روح پرور کشش تے منظر کشی دے لئی مشہور ا‏‏ے۔ ربی شیر گل د‏‏ی اک حالیہ البم ، ربی (۲۰۰۴) وچ انہاں د‏‏ی نظم اشتہار وی شام‏ل ا‏‏ے۔ پنجابی لوک گلوکار ہنس راج ہنس نے وی شیو کمار د‏‏ی شاعری اُتے 'گم' دے ناں تو‏ں اک مقبول البم بنایا۔ اک تالیف البم جس دا عنوان سی اک کُڑی جیدا نہ محبت …'شیو کمار بٹالوی' ۲۰۰۵ وچ ریلیز ہويا، جس وچ مہندر کپور ، جگجیت سنگھ تے گانے شام‏ل سن ۔آسا سنگھ مستانہ نے گایا ۔ [۱۷]

۲۰۰۴ وچ ، شیو کمار د‏‏ی زندگی اُتے مبنی اک پنجابی ڈرامہ درد دا دریا، پنجاب کلا بھون، چندی گڑھ وچ پیش کيتا گیا۔ [۱۸]

شیو کمار بٹالوی دے کئی اشعار ہندی فلماں وچ استعمال ہوئے نيں۔ موسیقار پریتم نے بٹالوی د‏‏ی نظم "اج دن چڈھیا تیرے رنگ ورگا" اُتے ۲۰۰۹ د‏‏ی فلم لو اج بھݪک دے لئی اک گانا تیار کيتا۔ ۲۰۱۶ وچ ، موسیقار امیت ترویدی نے فلم اڑدا پنجاب دے لئی اپنی نظم "اک کڑی" اُتے مبنی اک گانا ترتیب دتا۔ اس گانے دے تن ورژن سن، جسنو‏ں دلجیت دوسانج ، [۱۹] شاہد مالیا [۲۰] تے عالیہ بھٹ [۲۱] نے گایا سی ۔

ورثہ[سودھو]

اس دا اک مجموعہ الویدا (الوداعی) ۱۹۷۴ وچ گرو نانک دیو یونیورسٹی ، امرتسر نے مرن مگرو‏ں شائع کيتا سی ۔ ہر سال 'شیو کمار بٹالوی ایوارڈ' بہترین مصنف نو‏‏ں دتا جاندا اے [۱۴] [۱۵] ۔


وراثت[سودھو]

اسدا اکّ مجموعہ، الوداع (وداعی) گرو نانک دیوَ یونیورسٹی، امرتسر ولوں مرن مگروں 1974 وچ شائع کیتا گیا سی۔ سرووتم لکھاری لئی 'شو کمار بٹالوی انعام' ہر سال دتا جاندا اے۔

شو کمار بٹالوی آڈیٹوریم بٹالا وچ پنجاب دے اگھے شاعر دی 75ویں جم ورھےگنڈھ مناؤن لئی بنایا گیا اے۔ ایہہ جالندھر روڈ، بٹالا وکھے واقع اے۔ پنجاب وچ آؤن والیاں پیڑھیاں نوں ایہہ عالمی پدھری آڈیٹوریم متاثر کردا رہیگا ۔[۲۰]

اوہناں دیاں بہت ساریاں کویتاواں دیدار سنگھ پردیسی نے گائیاں۔ جگجیت سنگھ-چترا سنگھ اتے سریندر کور نے وی اس دیاں کئی کویتاواں نوں گایا اے۔[۲۱] نصرت فتح علی خان دی اپنی اکّ شاعری "مائی نی مائی" دی پیشکاری اسدی روہانیتا اتے روپک لئی جانی جاندی اے۔پنجابی گلوکار ببو مان نے اپنی ایلبم 'اوہی چن اوہی راتاں (2004) وچ اپنی شاعری 'شباب' پیش کیتی۔ ربی شیرگل دی پہلی ایلبم ربی (2004) وچ اسدی شاعری "اشتہار" پیش کیتی گئی اے۔ پنجابی لوک گلوکار ہنس راج ہنس نے وی شو کمار دی شاعری اُتے مشہور ایلبم 'غم' کیتی۔ 2005 وچ، اکّ سنکلن ایلبم جاری کیتی گئی سی، جسدا سرلیکھ سی، 'اکّ کڑی جہدا نام محبت۔.۔' شو کمار بٹالوی جس وچ مہیندر کپور، جگجیت سنگھ اتے آسا سنگھ مستانہ نے گانے گائے۔[۲۲]

2004 وچ، شو کمار دے جیون اُتے مشتمل پنجابی ناٹک درداں دا دریا 'پنجاب کلا بھون'، چنڈی گڑھ وکھے پیش کیتا گیا۔

اس دیاں کئی کویتاواں نوں فلماں لئی روپانترت کیتا گیا اے، جویں کہ "اج دن چڑھیا تیرے رنگ ورگا،" 2009 دی ہندی فلم لوَ آج کلھ وچ روپانترت کیتی گئی سی جو اکّ ترنت ہٹ ہو گئی سی۔

2012 وچ، شو کمار بٹالوی ولوں لکھی اکّ ہی سرلیکھ والی شاعری اُتے بیسڈ ایلبم "پنچھی ہو جاواں" جسلین رائل ولوں گائی گئی سی اتے ایلبم وچ "مئے نی مائی" شاعری اُتے بیسڈ اکّ ہور گیت "مائی نی مائی" وی شامل اے۔

2014 وچ، ریپ جوڑی "سویٹ شاپ بوائیز"، جس وچ انڈو-امریکن ہمانشو سوری، اتے بریٹیش پاکستانی رض احمد شامل سن، نے "بٹالوی" نام دا اکّ گیت رلیز کیتا جس وچ شو کمار بٹالوی دے "اک کڑی جہدا نام محبت " نوں گایا سی۔

اس دی شاعری "اک کڑی جہدا نام محبت غم اے" نوں اڑتا پنجاب وچ نمائش کیتا گیا اکّ گیت بنایا گیا سی۔ عالیہ بھٹّ نوں نمائش کردا ایہہ گیت شاہد مالیا ولوں گایا گیا سی اتے بعد وچ دلجیت دوسانجھ ولوں دہرایا گیا سی۔

2022 وچ، اسدی شاعری "تھبہ کُو زلفاں والیا" دا اکّ گیت بنایا گیا جسنوں ارجن ڈھلوں نے گایا۔


حوالے[سودھو]

  1. https://www.sbs.com.au/yourlanguage/punjabi/en/audiotrack/tribute-shiv-kumar-batalvi-his-43rd-death-anniversary — اخذ شدہ بتاریخ: ۲۰ فروری ۲۰۱۹
  2. http://sahitya-akademi.gov.in/awards/akademi%20samman_suchi.jsp#PUNJABI — اخذ شدہ بتاریخ: ۲۰ فروری ۲۰۱۹
  3. "shodhganga". https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/104123/4/04_chapter%201.pdf. 
  4. "shodhganga.inflibnet". http://shodhganga.inflibnet.ac.in:8080/jspui/handle/10603/104123. 
  5. "remebering-batalvi-fan-recalls-time-when-poet-was-the-hero-shiv-kumar-batalvi". https://www.hindustantimes.com/punjab/remebering-batalvi-fan-recalls-time-when-poet-was-the-hero-shiv-kumar-batalvi-sahitya-akademi-award-punjab-amrita-pritam/story-osTPqIJedSso5AMHQcQmBP.html. 
  6. شو کمار - ڈاکٹر۔ساتھی لدھیانوی
  7. "Jaswant+Singh+Neki". https://books.google.co.in/books?id=1lTnv6o-d_oC&pg=PA258&dq=Jaswant+Singh+Neki&hl=en&ei=vnaQTtPqF4PSrQfLvumoAQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&redir_esc=y#v=onepage&q=Jaswant%20Singh%20Neki&f=false. 
  8. "sahitya-akademi". https://www.sahitya-akademi.gov.in/old_version/awa10316.htm#punjabi. 
  9. "tribuneindia.com". https://www.tribuneindia.com/2003/20030504/spectrum/book6.htm. 
  10. "article". https://www.tribuneindia.com/2004/20040111/spectrum/book10.htm. 
  11. شو کمار - ڈاکٹر.ساتھی لدھیانوی
  12. شڡ کمار - ڈاکٹر.ساتھی لدھیاݨوی
  13. "spectrum/main2.htm". https://www.tribuneindia.com/2000/20000430/spectrum/main2.htm#3. 
  14. "sikh-heritage.co.uk". http://www.sikh-heritage.co.uk/arts/shiv%20batalvi/Shiv%20batalvi.htm. 
  15. "Maye Ni Maye Shiv Kumar Batalvi". https://www.punjabi-kavita.com/MayeNiMayeShivKumarBatalvi.php. 
  16. "شو دا ویاہ". https://www.tribuneindia.com/2003/20030508/cth1.htm#7. 
  17. "Sahitya_Akademi_Award". https://en.wikipedia.org/wiki/Sahitya_Akademi_Award. 
  18. "a-wife-remembers". https://www.tribuneindia.com/news/archive/lifestyle/a-wife-remembers-584735. 
  19. اوہی، سکھری ٹپنی
  20. "article". https://www.tribuneindia.com/2003/20031021/ldh2.htm. 
  21. "/shiv-kumar-batalvi". https://readerswords.wordpress.com/2006/05/07/shiv-kumar-batalvi/. 
  22. "ik-kudi-jida-nam-mohabbat". https://www.jiosaavn.com/song/ik-kudi-jida-nam-mohabbat/BT9bXyECZ3c. 

باہرلے جوڑ[سودھو]

ویڈیو لنک